Zo herken je deepfake‑video’s en wat doe je ertegen?

Wat als er ineens een video rondgaat van je directeur die iets zegt wat hij nooit gezegd heeft? Of een politicus die plotseling iets geks beweert. Deepfake-video’s met AI gemaakte, hyperrealistische video’s worden steeds overtuigender én gevaarlijker. In deze blog leggen we uit hoe je ze herkent, hoe ze gemaakt worden en wat je er in Nederland en Europa tegen kunt doen.

Wat is een deepfake eigenlijk?

Deepfakes worden gemaakt met AI-technologie die beelden en geluiden imiteert. Vaak worden gezichten of stemmen gemonteerd in bestaande video’s met zogeheten generative adversarial networks (GANs). De technologie is verbluffend, maar laat vaak subtiele fouten achter – zoals rare schaduwen, onnatuurlijke bewegingen of vervaagde randen.

Hoe herken je een deepfake-video?

• Onnatuurlijke oogbewegingen of lip-sync: de mond beweegt nét niet synchroon met het geluid.
• Vreemde belichting of schaduwen: lichtval die niet klopt met de omgeving.
• Wazige randen of artefacten: vooral rond het gezicht, haar of oren.
• Gebrek aan micro-expressies: echte mensen knipperen, fronsen subtiel en bewegen natuurlijker.

Audio-deepfakes: nagemaakte stemmen

Niet elke deepfake is een video. Steeds vaker worden stemmen nagemaakt met AI, met slechts een paar seconden bestaand geluidsmateriaal als basis, denk aan een stukje uit een podcast, een video of een voicemail. Dat maakt vooral CEO-fraude via telefoon gevaarlijk: een medewerker krijgt een telefoontje dat exact klinkt als de directeur, met een dringend verzoek om een betaling te doen. Zie ook onze uitleg over phishing herkennen, want deze vorm van fraude combineert vaak allebei.

Herkenningssignalen bij audio zijn lastiger dan bij video, maar let op een net iets te vlak stemgeluid, vreemde pauzes op onnatuurlijke plekken, of een gesprek waarin de “beller” ontwijkend reageert als je een controlevraag stelt die alleen de echte persoon zou kunnen beantwoorden. Bel bij twijfel altijd zelf terug op een bekend nummer, nooit op het nummer waarmee je gebeld werd.

Zijn er tools om deepfakes op te sporen?

Ja, gelukkig zijn er meerdere tools en AI-platforms die je kunt gebruiken om deepfakes te detecteren. Voorbeelden zijn:

• DeepFake-o-meter: open source tool waarmee je video’s kunt uploaden en laten analyseren.
• Microsoft Video Authenticator: detecteert manipulaties in pixels en timing.
• Hive en Sensity AI: geavanceerde detectie via AI die met name door mediabedrijven wordt gebruikt.

Ook kun je video’s handmatig analyseren: pauzeer op verdachte momenten, bekijk oog- en lipbewegingen en let op rare overgangen.

Wat zegt de EU en Nederland hierover?

Sinds augustus 2024 is de AI Act van kracht in de EU. Deze wet verplicht makers van AI-gegenereerde content, zoals deepfakes, om expliciet te vermelden dat de video niet echt is. Ook moeten platformen die zulke video’s hosten maatregelen nemen tegen verspreiding van schadelijke content.

In Nederland roept men op tot nog strengere aanpak, zeker bij deepfakes met misleidende of intieme inhoud. Het gaat hier dus niet alleen om technologie, maar ook om bescherming van reputatie en privacy.

Wat kun jij zelf doen?

• Verifieer de bron: check of de video op meerdere betrouwbare sites staat.
• Gebruik detectie-tools: upload verdachte video’s naar een deepfake-detector.
• Deel met beleid: denk twee keer na voordat je een video verspreidt.
• Meld misbruik: bij het platform zelf of, indien nodig, bij de politie.

Wat als jij zelf slachtoffer bent?

Ontdek je dat jouw gezicht of stem is gebruikt in een nepvideo, dan is snel en gestructureerd handelen belangrijk:

1. Verzamel bewijs. Maak schermopnames of sla de video op voordat hij eventueel wordt verwijderd, je hebt dit nodig voor een melding.
2. Meld het bij het platform. De meeste grote platforms hebben een aparte procedure voor nepcontent en identiteitsmisbruik.
3. Waarschuw je omgeving. Laat collega’s, klanten of familie weten dat er een nepvideo van jou circuleert, zodat zij niet in verwarring raken of erin trappen.
4. Doe aangifte. Zeker bij reputatieschade of financiële fraude is aangifte bij de politie een logische en belangrijke stap.
5. Overweeg juridisch advies als de video serieuze schade toebrengt aan je bedrijf of persoonlijke leven.

Voorbeeld uit de praktijk

Een medewerker kreeg een video doorgestuurd waarin de CEO van een bedrijf een opmerkelijke uitspraak doet. Iets voelde niet goed – de blik was te strak, de bewegingen net te glad. Na analyse met een online tool bleek het een deepfake. Gelukkig werd verdere verspreiding voorkomen, maar het had serieuze reputatieschade kunnen veroorzaken.

Wat kun je als organisatie doen?

Ben je verantwoordelijk voor communicatie of IT binnen je organisatie? Dan is dit hét moment om mediavaardigheid te trainen, AI-risico’s te beperken en detectietools in te zetten. TechTovenaar helpt bedrijven met het opzetten van een veilige IT voor je bedrijf, inclusief monitoring, educatie en tooling rondom AI-veiligheid.

Hulp nodig bij AI-veiligheid of mediaherkenning?

Wil je deepfakes automatisch detecteren op je intranet of medewerkers trainen in mediawijsheid? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek. Samen zorgen we dat jouw bedrijf niet voor de gek gehouden wordt.